Reminiscentie

Aap noot mies

Reminiscentie

Reminiscentie of het ophalen van herinneringen kan in het contact met ouderen zeer waardevol zijn. Reminiscentie kan worden toegepast bij somatische zieke en dementerende bewoners van verzorgings- of verpleeghuizen of bezoekers van een dagopvang of dagbehandeling. Reminiscentie is niet nieuw. Het heeft al een plek binnen het geheel van de realiteitsori├źntatie, de validerende benadering, het Bewegings Activerings Programma en tal van andere benaderingswijzen die ook deel uitmaken de trainingen van het BTSG op dit gebied. Reminiscentie verwerft steeds mee een 'eigen plek'.

Reminiscentie
Oudere mensen hebben in jaren gemeten meer verleden dan toekomst. Het is daarom niet zo verwonderlijk dat ouderen in gesprekken met leeftijdgenoten, maar ook met anderen nogal eens gebeurtenissen uit het verleden inbrengen. Dit praten over het verleden, maakt hen niet altijd populair. Vooral jongeren kunnen vanuit hun zo andere tijdsperspectief soms het geduld verliezen of snel naar het 'hier en nu' toegaan. Het is nog niet zo lang geleden dat het ophalen van herinneringen of reminisceren beschouwd werd als een teken van regressie van geestelijke achteruitgang.

Een aantal jaren geleden is een positieve wending gegeven aan het ophalen van herinneringen. Het ophalen van herinneringen stelt ouderen in staat, de belangrijkste ontwikkelingstaak van de laatste levensfase, het opmaken van de balans van het leven, tot een positief einde te brengen. Dit ophalen van herinneringen is trouwens niet exclusief voor ouderen. Telkens als er een fase in het leven is waarin iets belangrijks wordt afgesloten, komt de neiging tot het ophalen van herinneringen naar boven. Wij kijken in dat soort situaties even achterom, om daarna weer vooruit te kijken. Reminiscentie is bij ouderen gekoppeld aan het bewaren van de eigen identiteit. Het praten over positieve en negatieve gebeurtenissen uit het leven helpt henzelf en anderen te herinneren wie men was en is en kan een gevoel van veiligheid en zekerheid geven.

Reminiscentie in groepen
Onder begeleiding van een begeleider komen een aantal ouderen wekelijks bij elkaar. Het praten in groepen heeft vooral als voordeel dat herinneringen makkelijker naar voren komen omdat men elkaar prikkelt. Bij reminiscentie staan vooral plezierige en fijne herinneringen uit het verleden op de voorgrond. Als aanzet kan ook gebruik worden gemaakt van activiteiten of bepaalde thema's.
Sommige ouderen kunnen beter niet aan dergelijke groepen deelnemen zoals bijvoorbeeld ouderen die onlangs een ingrijpend verlies hebben geleden of die achterdochtig zijn. Verder moeten de deelnemers zich gebeurtenissen uit het verleden kunnen herinneren, de aandacht kunnen vasthouden en kunnen praten.

Reminiscentie als thema
Een mogelijkheid bij reminiscentie is om het als thema te gebruiken. Het thema school leent zich bijvoorbeeld uitstekend om op diverse plaatsen een schoolbank met attributen neer te zetten zoals bijvoorbeeld schoolbord, krijt, oude schoolboeken, het aap-noot-mies. Ook in het huisblad kan hierover wat geschreven worden. Een andere activiteit die ik een keer ben tegengekomen is 'trouwen' met trouwjurken, aankondigingen ondertrouw en een heuse modeshow met trouwjurken door medewerkers. Kortom mogelijkheden genoeg. In het boek van Buijssen en Poppelaars (zie literatuurlijst) staan zo'n twee├źntwintig thema's uitgewerkt.

Reminiscentie door middel van activiteiten
Vele activiteiten lenen zich hiervoor. Belangrijk is te blijven realiseren dat de activiteiten een middel zijn om te kunnen komen tot reminisceren. Niet het spel staat centraal, maar de herinnering rondom het spelen van het spel. Voorbeelden zijn:

  • puzzels met afbeeldingen van vroeger die de ouderen aanspreken of puzzels die vroeger werden gebruikt. Maar ook het ouderwetse ganzenbord biedt goede aanknopingspunten;
  • liedjes en versjes die belangrijk waren in het leven van de ouderen;
  • foto's of gebruiksvoorwerpen bekijken van oude ambachten;
  • het opzoeken en koken van oude recepten. Naast het plezier in het bereiden geeft dit vaak veel herinneringen en gespreksstof;
  • boeken over vroeger of oude jeugdboeken kunnen ook veel herinneringen oproepen;
  • het bekijken van dia's, video's of films over vroegere gebeurtenissen waardoor de groep deelnemers zich voelt aangesproken.

In het boek van Dynes 'Vroeger herleefd' (zie literatuurlijst) staan maar liefst 100 activiteiten uitgewerkt.

Reminiscentie voor individuen
Naast de mogelijkheden van reminiscentie in groepsverband is reminiscentie met individuele ouderen mogelijk. De eerder genoemde onderwerpen kunnen ook hier worden gebruikt. Daarnaast bieden dagelijkse activiteiten als wassen, aankleden en eten aanknopingspunten voor gesprekken over vroeger. Enkele voorbeelden:

  • wassen en baden.
    • Hoe gebeurde dat vroeger?
    • Wat voor zeep en shampoo werd er gebruikt?
    • Hoe vaak ging men vroeger per week in bad?
    • Hoe werd het badwater verwarmd?
    • Wanneer had u thuis voor het eerst een douche?
  • aankleden.
    • Werden uw kinderkleren vroeger gekocht of gemaakt?
    • Hoe vond u het om kleren van een ouder broertje of zusje te moeten 'afdragen'?
    • Welke kleren droeg men vroeger graag en welke niet?
    • Welke 'zondagse kleding' had u?

Literatuur

  • Trimbos Instituut. Factsheet 'Reflecteren op het eigen leven door reminiscentie'. 2007.
  • E. T. Bohlmeijer. Herinneringen, levensverhalen en gezondheid. Het wel en wee van reminiscentie. Cogiscope 0406, 2006.
  • G. de Corte. Herinneringen ophalen. Communicatie tussen en met ouderen. Lannoo Campus, 2005.
  • I. Barendsen en W. Boonstra. Terug naar Toen. Reminisceren met ouderen. HBuitgevers, Baarn, 2005.
  • Robin Dynes. Vroeger herleefd. Reminiscentie-activiteiten voor groepen. HBuitgevers, 2000.
    Huub Buijssen en Karin Poppelaars. Reminiscentie voor de praktijk. Intro, 1997.
  • Gert Bloemendal. Iedereen heeft een verhaal te vertellen....... Reminiscentie met (dementerende) ouderen. Maandblad voor de Activiteiten Sector, 1995, nr. 6/7.